MENU






Modlą się


Służebniczki Maryi
— Wielkopolskie




Sługi Jezusa




Siostry Maryi Niepokalanej

Czarna legenda Świętej Inkwizycji



Święta inkwizycja w tak zwanym „myśleniu potocznym” jest symbolem bezpodstawnego prześladowania racjonalistów, ludzi oświeconych ideałami humanistycznymi oraz wszystkich tych, którzy nie zgadzali się ze stanowiskiem Kościoła instytucjonalnego. Owszem, powierzchowna znajomość „faktów” (szczególnie tych wykreowanych przez hollywoodzkich scenarzystów i zagorzałych antyklerykałów) może przywieść nas do takiego wniosku. Jednak pierwsze skojarzenie, które przychodzi nam na myśl, kiedy pomyślimy o tej instytucji to lochy, narzędzia tortur oraz zakapturzeni jegomoście wchodzący do domostwa potencjalnego heretyka.

Gdyby się jednak zagłębić w odpowiednie źródła traktujące o historii średniowiecza, historii Kościoła, historii prawa, teologii dogmatycznej oraz wielu innych nauk, które dziś określilibyśmy naukami społecznymi dojdziemy do wniosku, że gdyby nie instytucja świętej inkwizycji nie tylko Kościół, ale i liczne monarchie średniowieczne pogrążone zostały by w wielkim chaosie.

Oczywiście ignorancją byłoby stwierdzenie, że święta inkwizycja nie popełniała żadnych błędów. Za nią bowiem i jej działaniami stali ludzie a tam gdzie występuje ludzka aktywność nie trudno o błędy. Jednak błędy te trzeba zweryfikować za pomocą swoistego obiektywu kontekstu mentalności średniowiecznej i kontekstu epokowego. Warto również zwrócić uwagę na błędy wynikające z baconowskich idoli rynku. Idola fori polegają na złym doborze słów – często dlatego słyszymy zarzuty skierowane przeciwko inkwizycji papieskiej, choć tak naprawdę powinny być one skierowane do inkwizycji hiszpańskiej, która z papiestwem miała (o ile w ogóle) mało wspólnego.

Sięgnijmy jednak do źródła, którym powinno być poznanie zagadnień etymologicznych.

Inkwizycja pochodzi od łacińskiego Inquisitio (badanie, śledztwo). Zadaniem inkwizycji było tropienie, nawracanie i karanie heretyków. A herezja (greckie hairesis – wybór) to głoszenie poglądów sprzecznych z doktryną wiary głoszoną przez Kościół. Trzeba nam jeszcze rozróżnić herezję formalną od herezji materialnej. Pierwsza jest dobrowolnym i świadomym sprzeciwem przeciwko dogmatowi, druga natomiast spowodowana jest nieuwagą bądź niewiedzą. Dlatego nietrudno o stwierdzenie, iż zadaniem świętej inkwizycji było tłumienie w zarodku herezji formalnej, gdyż to ona pociągała za sobą ekskomunikę, czyli wyłączenie ze wspólnoty Kościoła.

Można zadać sobie pytanie dlaczego Kościołowi tak bardzo zależało na zwalczaniu heretyków. Odpowiedź jest niezwykle prosta. Teologicznym argumentem za zwalczaniem herezji jest fakt, iż Kościół z racji pełnionej misji, zobowiązany jest do strzeżenia depozytu wiary. Natomiast politycznym argumentem wydaje się być stwierdzenie, iż podporą władzy średniowiecznej była instytucja Kościoła, każda herezja groziła rozłamem tejże instytucji co w konsekwencji skutkowałoby problemami politycznymi i rozłamem państwa. Dlatego mylne jest przyrównanie świętej inkwizycji do policji kościelnej, która jakoby stała ponad prawem i miała niczym nieskrępowane pole działania, które to rzekomo wykorzystywała do zamykania ust przeciwnikom Kościoła. Prawdą jest natomiast, iż powołana została ona w czasach społecznych niepokojów a swoim działaniem zapobiegła rozlewowi krwi, która spłynęła by po Europie.

Kolejnym faktem przemawiającym na korzyść inkwizycji jest to, że to ona wprowadziła w życie działalność obiektywnych sądów, podczas którego trwało śledztwo a oskarżony miał prawo obrony. Niejednokrotnie odnotowano, iż człowiek oskarżony o jakiś niegodny postępek błagał wręcz, aby sądziła go inkwizycja, a ta nie brała po uwagę zeznań złożonych podczas tortur (co również było w tamtych czasach swoistym novum). Papież Grzegorz IX określając zasady działa trybunałów inkwizycyjnych zarządził niedopuszczenie do karania za herezję osób niewinnych. I wbrew temu co mówią niektóre środowiska nieprzychylne instytucji inkwizycji i Kościołowi potwierdzenie słów papieża znajdujemy w opracowaniach historycznych. Między innymi bracia Jean i Guy Testasowie stwierdzili, iż na tle ogólnie panujących obyczajów inkwizycja była najbardziej obiektywną instytucją epoki.

Co więc działo się z „czarownicami, które płonęły masowo na stosach”? Po pierwsze: płonęły one nie w czasach „ciemnego” średniowiecza a „oświeconego” renesansu. Po drugie: nie za sprawą świętej inkwizycji a „dzięki” obsesji Macina Lutra i Jan Kalwina – ludzi, do nawracania których stworzona została inkwizycja. Odnotowano nawet przypadki, iż inkwizycja interweniowała w Hiszpanii w tak zwanym „procesie czarownic” ratując nieszczęsne kobiety przez linczem wykonanym przez gawiedź. Nie udało się jednak uchronić 300 tysięcy innych kobiet oskarżonych o czarostwo, na skutek czego 2/3 z nich spłonęły na stosie w protestanckich Niemczech a pozostałe w odłączonej od jedności z Kościołem Anglii.

Mamy tutaj bowiem do czynienia z wyjątkową perfidią. Czyny, przeciwko którym walczyła święta inkwizycja są jej właśnie przypisywane, a postaci, które w średniowiecznych dziejach Europy odegrały szwarccharaktery są idealizowane. Wielu inkwizytorów zginęło męczeńską śmiercią, niejednokrotnie na podstawie wyroku któregoś z monarchów sympatyzującego z protestantyzmem. Inkwizytorzy bowiem słynęli z nieprzekupności oraz sumienności wykonywanej pracy.

Skąd więc biorą się te zatrważające liczby ofiar inkwizycji? Z wybujałej wyobraźni antyinkwizytorskich hagiografów. W ciągu roku, na sto rozpatrywanych spraw tylko jedna kończyła się wyrokiem śmierci a i to tylko ze względu na przekazanie oskarżonego sądom świeckim.

Czarna legenda inkwizycji wywodzi się więc ze złej woli ludzi, którym nie jest po drodze z Kościołem instytucjonalnym. Jednocześnie ci sami ludzie zachwycają się Wielką Rewolucją Francuską, która doprowadziła do zniszczenia społeczeństwa poprzez nienawiść do wszelkiego porządku i hierarchii, a także zwyczajów i tradycji. Nienawiść tę kilkaset tysięcy osób przypłaciło życiem. Ale to już jest temat na kolejną rozprawę.

http://mateuszochman.com/czarna-legenda-swietej-inkwizycji/



Liczba wyświetleń strony: 9501025 * Liczba gości online: 12 * Ostatnia aktualizacja: 2017-06-28
© 2002-2017 by ks. Józef Pierzchalski SAC